शनिवार, 22 सितंबर 2018


घुमंतू (बाल किहानी) 

                                       अशोक अज्ञानी 

      f’k{kk vf/kdkjh euksgj yky dk xkW¡ou rs cM+k yxko jg;A mb xkW¡oS ek iSnk vmj xk¡WoS ek iys&c<+s jg¡;A vf/kdkjh gksbxs rks ’kgj ek jg; ykfxA ;kd fnu mb yku ek cbBs v[kckj i<+r jg¡;] rcS nqb yfjdk dk¡W/ks ij >ksjh Mkjs xkor&ctkor Hkh[k ek¡WxS vk; igq¡psA irk ykx fd nwukS ekW¡xS&[kk; okys ?kqeUrw dchyk rs vk;s g¡;A mudS gkyfr nsf[kdS euksgj yky D;kj ftm nq%[kh gksbxkA mb Lok¡pS ykfx &    ^^ dkgs u vbls yfjdu dk i<+koS D;kj miko dhu tk;A** rc rs euksgj yky ds eu ek ;kdS /qkfu lokj jg; & ^^ f’k{kk D;kj fn;k ?kj&?kj ek tySA ** ;gh cfn vkt mb dpjk&ikuh dS ijokg dhUgs fcuk ?kqeUrw dchys tkr jg¡;A
      thi ?kqjZ&?kqjZ djr xk¡Wo ds fdukjs igq¡fpxSA ljdkjh thi dk ns[krS xkW¡o ek vQjk&rQjh efpxSA yksxu dh lkW¡lS QwyS ykxhA vkil ek QqlQqlkgV gqoS ykfxA dksÅ dgS fd djtk olwyh okys vk; g¡; rks dksÅ dgS fd iqfyl vk;xSA Msj ds ekjs yksx nk¡W;&ck¡W; gqoS ykfxA ns[krS n~;k[kr thi xkW¡o ds Hkhrj igq¡fp xoSA
      euksgj yky thi rs mrjs ] vxy&cxy lUukVk Nk;xkA dmfum fcfr ,dq eubZ u¡Wxhps vkokA
      ^^ Hkb;k] ?kqeUew yksxksa dk dchyk fd/kj gS ** \ euksgj yky iwfNuA
      ogq eubZ gkFks rs b’kkjk db fnfgfl & ^^ xk¡Wo ds ofg ikj**] Msj ds ekjs Cokyk dqNkS ughaA ogq b’kkjk dbdS rqjUrS pEir gksbxkA
      euksgj yky dchys igq¡fp u ik;s] ofgds ifgysu [kcfj gksbxS fd dmuks lkgscq vk; jgk g;A lkgsc ugaha] ekuks dmfum vkQfr vk;xS gqoSA [kSj ! dchys dsfj dqN yksx e¡twjh djS ckgsj xs jg¡;] dNq dchys ek jg¡;A euksgj yky ekSds dS utkdfr HkkW¡fi dS cksys & ^^vki yksx Mfj, er] ge f’k{kk foHkkx ls vk;s gSaaA ge vki yksxksa dh enn djuk pkgrs gSaA** ^^dbfl enfn lkgsc** \ ,dq dksus rs nch Hk;h vkokt vkbA
      euksgj yky le>koS ykfx&  ns[kks] vki yksxksa ds cPps Hkh[k ek¡Wxrs gSa] i<+rs&fy[krs ughaA tcfd vkt ds ;qx esa i<+uk cgqr t:jh gSA esjk eu gS fd vkSj cPpksa dh rjg gh vki yksxksa ds cPps Hkh i<+sa] rjDdh djsaA blds fy, ljdkj reke ;kstuk,¡ pyk jgh gSA ^^ fcuk i<+s uj ilw dgkoSa** ;g dgkor rks vki yksxksa us t:j lquh gksxhA vc ;g dyad feVkus dk le; vk x;k gSA
      vkifu feBkl Hkjh cksyh&ckuh ds dkj.k euksgj yky dk dchys ds yksxu rs ?kqyS &feyS ek n~;kj uk ykfxA ?kqeUrw yfjdk ;gq lc nsf[kdS vpjt ek ifjxsA jeflfj;k] cq/kkuk] NksVUuh] lkbfdyckt] jeqok] QUus [kk¡] c¡klqfM+;k ds laxS vmfj reke yfjdk ;gq utkjk n~;k[kr jg¡;A
      euksgj yky dkxtq dye mBk; dS yfjdu ds uko fy[kS ykfx] ;gh chp d¡id¡ikr vkokt lquk; ijh & ^^ yfjdk i<+S tbgaS rks dek; dS dks ykb \ ;bZ yfjdk rkS cq<+kis dS ykBh gW¡;A **
      loky rks loky jg;] tokckS fn;cq t:jh gksbxkA ^^ rqe dchys esa rks i<+ ldrs gksA**  euksgj yky dfguA ^^eqyk gedk i<+kbZ dks \** yfjdu ds chp rs vkokt vkbZA ;ruk lqurS euksgj yky fpUrk ek ifjxsA iwfNu&^^ fo|ky; ;gk¡ ls fdruh nwj gS  \** tokcq feyk & cgqr nwfj gS lkgscA euksgj yky dfgu & ^^ vxj ,slh ckr gS rks fo|ky; dk v/;kid ;gha vkdj i<+k nsxkA**
      dchys dsfj eqf[k;k th ;rfugh n~;kj dk xqM+&ikuh ybdS vk;xsA ogh csfj;k rhu&pkfj yfjdk] tmfu Hkh[k ekW¡xS xs jg¡;] ;kd dkW¡/ks ij ksjh Mkjs gq¡ok nkf[ky HksA i<+kbZ dS ckr lqurS mb cgqrS exu HksA yfjdk jg¡; gksugkj ] vf/kdkjh ds vkxs xkoS&ctkoS dk ekSdk gkFk rs uk tk; nhu pgr jg¡;A lks ukUgh&ukUgha vaxqjh
      cknj tksj&tksj xjtS ykfx]   v/;kid i<+kus ds fy, Hkstwaxk] dksbZ cPpk fuj{kj u jgus ik;sA vjs gk¡ ! ,d t:jh ckrA vxys eaxyokj dks gekjs dk;kZy; ds lkeus ,d lekjksg gS 10 ctsA cM+s&cM+s vf/kdkjh vk;saxsA rqe pkjksa cPps
      euksgj yky dS buke okyh ckr lkseokj rd pkfjm yfjdu ds dkuu ek xw¡tr jghA vblk tkfu ijS tbls xkW¡o dS jks’kuh ’kgj tk; dk NViVkr gqoSA eaxj okys fnu pkfjm yfjdk HkksjS ek fudfj ijsA Bhd 10 cts] tgk¡ lekjksg jgS] iwNr&ikW¡Nr iSnj igqa¡fpxsA ikW¡p fdyksehVj D;kj jLrk dc dfVxk] irS uk pykA Hkkjh HkhM+ nsf[kdS yfjdk nax jfgxsA
      lekjksg ’kq: gksbxkA Å¡ps eap ds uhps NksfV&NksfV yfjdk cM+s&cM+s liu fygs [kM+s jg¡;A eSys & dqpSys diM+k nsf[kdS dksm vkxs u tk; fnfglA euksgj yky cM+s vf/kdkfju dsjh vko Hkxr ek Q¡ls jg¡;] yfjdu rd mudS fuxkgS u xSA tl&tl e¡p ij Hkklu ek tkslq c<+r xk] rl&rl eap ds uhps
      ogh lekjksg ek dchys dsfj ijkslh ekSyoh lkgsc vk; jg¡;A irk ugha dbls] mudS fuxkg pkfjm yfjdu ij ijhA yfjdu dS gkyfr murs ns[kh uk nsf[kxSA ekSyoh lkgsc ;kd nqdku ek yfjdu dk tyiku djkbfuA isVs ek ikuh ijk rks yfjdk ekSyoh lkgsc rs dg; ykfx & ^^ vktq gegw i<+s&fy[ks gksbr] uhfd diM+k ifgfur rks ;gq viekuq uk lgS dk ijrA ** ;g ckr ekSyoh lkgsc ds eu ek ?kj dbxSA yfjdk [kkyh gkFk dchys ymfVxsA
      uhd lekjksg djkoS dk buke euksgj yky dk feykA mudS rjDdh gksbxS rks cM+s vf/kdkjh cfudS nqljs ’kgj pysxsA ,dq fnu ekSyoh lkgsc ekSdk fudkfj dS dchys vk;sA pkfjm yfjdu dk vius frj cbBk; dS le>koS ykfx &^^ fujk’kk ftUnxh dks rksM+ nsrh gS] vkneh dks vk’kkoknh gksuk pkfg,A eSa rqe lcdks i<+km¡xkA**
      ekSyoh lkgsc vfxysgs fnu ikl ds fo|ky; rs lg;ksx ybdS dqNq fdrkcS ek¡Wfx yk;A dkWih] isfUly] jcM+ D;kj bUrtke [kqnS fdfguA yfjdk fnuq Hkfj pkgs tgk¡ jg¡;] eqyk la>k csfj;k ekSyoh lkgsc ds vmrS [ku lc i<+; cbfB tkr jg¡;A ekSyoh lkgsc dS esgufr jaxq ykoS ykfxA ,dq fnu vbl vkok fd ?kqeUrw yfjdu dS fxurh uhds  yfjdu ek gqoS ykfxA
      ekSyoh lkgsc tmus fo|ky; rs fdrkcS ekW¡fx dS yk;s jg¡;] tqykbZ vmrS ogh ek ?kqeUrw yfjdu dk nkf[kyk djkbuA vc rkS muds egrkfjm&cki jkth jg¡;A yfjdk i<+S tk; ykfxA mb ekSyoh lkgsc dk Hkxoku dh fruk ekur jg¡;A Fkksjs fnuu ds ckfn dksÅ ;gq uk tkfu ikor jg; fd bZ ?kqeUrw yfjdk vkghaA
      nqb lky ckfn ogh fo|ky; ek ,dq tylk Hkok] tmus ek ?kqeUrw yfjdk i<+r jg¡;A xkW¡o&tW¡okfj ds yksx n~;k[kS vk;A euksgj yky ofg tylk ek eq[; vfrfFk ds :i ek cksy;s xs jg¡;A vxy&cxy vmfj vf/kdkjh] chp okyh dqjlh ij euksgj ykyA djhc 20 yfjdu dS Vksyh eap dbrh c<+hA lcds lc lts&/kts yfjdk tc viu djrc ns[kmc ’kq: fdfgu rks ns[kb;k nax jfgxsA mb lc xhr&xhr ek fxurh] igkM+k] fnuu&efguu ds uko lquk; dS lc D;kj euq eksfg fyfguA
      NksVh&NksVh vW¡xqjh     ^^ vc uk ?kqeUrw dgbcS] jkstq i<+cS&i<+bcS ^^ lcdk fj>k; fyfguA
      euksgj yky dk ektjk le>r n~;kj uk ykfxA mudh vkW¡f[ku ek vkW¡l vk;xsA dmfum fcfr [kqn dbgk¡ l¡HkkfjuA tc euksgj yky ds lEeku dS csfj;k vk;h] euksgj yky ekSyoh lkgsc dk eap ij cksyk; dS ekbd gkFk ek idfj fyfguA dgS ykfx & ^^ vkt eS ugha] bl lEeku ds vlyh gdnkj ekSyoh lkgc gSaA eq>s viuh xyrh ij cM+k iNrkok gS] ysfdu [kq’kh bl ckr dh gS fd esjs v/kwjs dk;Z dks ekSyoh lkgc us iwjk fd;kA vkt lekt dks ,sls gh yksxksa dh t:jr gSA**
       ?kqeUrw yfjdk ekSyoh lkgc ds lkFk QksVw f[kapkoS ek exu jg¡;] vmj euksgj yky dS thi vkt fQfj dmuso nwljs ?kqeUrw bykdk tk; dh r;kjh ek ?kqjZ&?kqjZ dbdS pfy ijhA
संपर्क:
प्रधानाचार्य
राजकीय इंटर कालेज ,मलीहाबाद,लखनऊ उत्तर प्रदेश 
09454082181 
     

############################################################################


शनिवार, 28 जुलाई 2018


वरिष्ठ कथाकार शिवमूर्ति की (अवधी कहानी)-

तिरिया चरित्तर-

शिवमूर्ति

एक किसान का अपनी मेहरारू के चाल चलन पर सक होइगा |जब वहु अपनी मेहरारू ते येहिके बारे 

म बात किहिस तब वा कहिस –

‘तुम्हार कसम ! जो कोऊ दुसरे का सपनेउ मा सोचा होय | ’

किसान कहिस ‘हमका तो बिसुवास नहीं होत |तुम्हार तिरिया चरित्तर हम जानित है|’

मेहरारू कहेसि ‘तिरिया चरित्तर करब तौ तुम्हार होस गम हुइ जाये,गोडन पर फाटि परिहौ,पनाह 

मांगि लेहौ | गोडन पर गिरिकै माफी न मांगौ तो हम चमारिन नहीं | ’ किसनवा खौहाय के कहेसि 

–‘का कहेव,!गोडन पर गिरिकै माफी मांगब औ वहौ तुम्हारे गोडन पर? ’

‘हाँ हाँ ,हमारे गोडन पर गिरिकै गोड पकरिके माफी मंगिहौ |नकुना रगरिहौ |’

‘का बक्कत हौ? ’ मर्दवा बोला |

‘अच्छा अजमाय के देखि लियो ’-मेहरारू बोली|

‘औ जो माफी न माँगा तो ?’

मेहरारू कहेसि –‘जतने दिन माफी न मंगिहौ वतने दिन तुम हमारे चारि लट मारेव |हमार झोंटा 

पकरि के गाँव के बीचोबीच लै चलेव औ सबके आगे पीठी पर चारि लात मारिके लौटेव |’


किसान कहेसि ‘ठीक है|मुला अपनी बात ते पाछे न पछरेव| बात पक्की मानत हौं? ’

‘हाँ हाँ, बिलकुल पक्की | मुला याक सर्त है,यह बात हमरे औ तुम्हरे बीचा म रहय क चही ,तीसर 

कोऊ न जाने पावै |हमरे तुम्हरे से जे कोऊ तिसरे मनई का बात बताये वाहिका जुरमाना देय क परे |’
किसनवा हामी भरि लिहिस |मेहरारू कहेसि –‘चलो आज से सुरू हुइ जाव |’

किसान मेहरारू क झोंटा पकरि के घिर्रावत बीचोबीच गाँव लइगा औ मेहरारू के चुतरे पर चारि पांच 

लात मरेसि |मेहरारू मार खात जाय औ चिल्लात जाय|साथेम अपने पति का गरियावति जाय-‘यहु 

नासिकाटा मारे डारति है |इहिके हत्यारी सवार है,पगलाय गवा है |’

गाँव भर खड़ा तमासा देखत रहा| सब मनई हक्का बक्का | आखिर काहे मारे डारत है अपनी 

मेहरारू का | कुछ जने आगे बढे औ पूछे लाग –‘कौन कसूर कइ डारिस यह बिचारी, जौनु झोंटा पकरे मारे डारत हौ ?’

किसान कहेसि-‘तुम सबसे का मतलब |हमार मेहरारू आय ,मारी चहै गरियाई खाना, कपड़ा -लत्ता 

हमहीं देइति है| जाव भागत जाव हिंया से ,आपनि  आपनि राह द्याखो | ’ सगरा गाँव चुपाय गवा |

अब रोज रोज यहु नाटक गाँव के बीचोबीच होया लाग |किसनवा रोजुय झोंटा पकरि के लैजाय औ बीच गाँव मा वहिके चुतरे पर चारि पांच लात लगावै तब घर का लौटे | होत करत कइयो दिन बीत गए |याक दिन किसान कि मेहरारू याक बड़ी भारी मछरी लइके खेते म गाड़ि आयी ,जौने खेते म किसान का सबेरे हर चलावे क रहा| सबेरे जब किसान हर बैल लइके खेत जोते लाग तौ थोरी देर बाद वाहिका हर हुवां पहुंचा जहां मछरी गाड़ी रही |हर का फार लगतै मछरी उपराय आयी |मछरी देखतै वाहिका बड़ा अचम्भा भवा,मारे खुसी के मेहरारू क गोहरायेसि जउन खेत मा खर पतवार बीनत रही|मेहरारू अपने मर्द कि आवाज सुनिके वहिके लगे आयी तो किसनऊ वाहिका मछरी देखे के कहिन-‘देख रे खेते म कतनी बड़ी मछरी बोयी रही |चल इहिका लैके घर चल,औ जल्दी से करहिया मा चढ़ाय के तयार कर |आज मछरी भात खावा जाए|बहुत दिनन बादि अस मौक़ा मिला है|’

मेहरारू मछरी लइकै घर चली गय |यहर किसान खेत जोत मयाय के घर पहुंचा |बैलन का सानी 

पानी कइके नांदी पर लगाइस औ नहाय धोय के रसोइयाँ म पहुंचि गवा | मेहरारू से कहिस –‘लाव 

जल्दी से मछरी भात ,बड़ी जोर भूख लागि है|’

मेहरारू थरिया मा नमक भात लाय के धइ दिहिस औ रोसइयां के भीतर चली गै| मछरी कि जगह 

नमक देखि के वहु भड़कि उठा बोला-‘मछरी कहाँ गै?

मेहरारू बोली –‘मछरी तो हम खाय लीन|’

किसनवा पूछेसि -‘का सबियों अकेलेन खाय लिहेव ?’

मेहेरुआ बोली-‘हाँ,हमका बड़ी नीकि लाग,खातै चली गएन ,सबिहौं खाय गएन,तुमरी खातिर तनिकौ 

नहीं बची |’

किसान एक तो भुखान रहा दुसरे सबेरेन से वहु मनै मन मछरी मछरी सोचत रहा ,औ हिंया यह 

ससुरी अकेलेन भकोसि लिहिस |किसान क गुस्सा सतएं असमान पर पहुंचि गवा| चौके से उठा औ 

बैलन का पीटे वाला पैना (चाबुक) लइके महेरिया का पीटे लाग| महेरिया चिल्लात औ गोहार 

लगावत घर से भागि |गाँव भरि इकट्ठा हुइ गवा| ‘अबै तक तो चारि लातै मारत रहा आज तो मारे पैनन के कचूमर निकारे डारत है|’ लोग बाग़ पूछै लाग –‘आज काहे मारे डारत है |’

किसान मछरी वाला किस्सा बतावै लाग | यही बीच मेहरारू गाँव वालेन से पूछेसि –‘भैया सब जने 

खेती पाती करत हौ,हर जोतत हौ,कबौ खेते म मछरी पायेव ? फिर ई दाढीजार क कसक मिलिगै| 

रोज चारि पांच लात मारिके नहीं अघान तो आज पैना से मारि के जान लेय पर उतारू है| हम 

कबते कहित है कि ई पगलाय गवा है मुला तुम गाँव भर हमार बिसवास नहीं करतू | कौनो दिन यहु हमका मारि डारे तो पूरे गाँव का हत्यारी पाप लागे|’

यहु सुनते किसनवा औरउ जोर से गुस्साय के महेरिया का पीटे लाग|अब तो गाँव वालेन का पक्का 

बिसुवास हुइ गवा कि यहु पगलाय गवा है|कुछु उपाय कीन जाय| सोच बिचार के गाँव भर उनका 

याक पेड़ मा बाँधि दिहिस औ सब लोग कहिन-‘ई ससुरऊ जब ठीक हुइ जांय तब खोला जाये| 

इनका हियैं खाना पानी दियो |हियैं खांय हियैं हगें|’

अब मेहरारू रोज उनका हुवें खाना पानी दै आवै | बंधे बंधे पांच छ दिन बीती गए तो याक दिन जब मेहरारू खाना पानी लइकै गय तो किसनऊ वहिके गोडन पर फाटि परे औ गोड पकरि के माफी मांगै लाग | मेहेरुआ मुस्कियानि किसनऊ से कहिस –‘हारी मानौ, तिरिया चरित्तर देखि लिहेव|’

किसनऊ कहेनि –‘हाँ तिरिया चरित्तर देखिऊ लीन समझिऊ गएन| ’

मेहेरुआ मुसकाय के कहेसि -‘ठीक है|’

मेहेरुआ उनके बंधन खोल दिहिस औ घर का लै गय| दूनौ जने फिर हंसी खुसी रहै लाग|

(अवध ज्योति पत्रिका से )

#############################################################
संपर्क: विकास खंड-2,गोमती नगर , लखनऊ 

रविवार, 24 जून 2018

अवधी कहानी ---


                                 पियास 
गंगा प्रसाद शर्मा ,गुणशेखर
जन्म :1-11-1962
समसेर नगर,बहादुर गंज जिला सीतापुर
सम्प्रति: प्रधानाचार्य:केवीएस.भावनगर,गुजरात'
चर्चित भाषाविद ,साहित्यकार 

# गुनसेखर
--------------
 "तनी  कोई  पानी पियाइ देतिउ।जू  निकरति हइ।"
छा महिना तेनी टीबी  केरी मरीज़ राम देई केरि  आवाज़ रोजु ट्वाला- मुहल्ला वाले अधिरत्ता सुनति रहइँ और सबेरे तलुक भूलि जाति रहइँ।नेकिल(लेकिन) अबकी मंगर तेनी रोजु घुघुआ ब्वालइ का सुरू किहिसि तउ सनीचर तक टेर लगाए रहा। पासिन दाई घर-घर जाइ का सँदेसु बाँटि आईं कि,"इउ केहू क्यार जिउ लइकइ जाई।बहिनी मोहे का उठाइ लेति तउ नरक ते फुरसति पाइति।"
          वहर पासिन ट्वाला माँ पासिन दाई अउ यहर  ई ज़िंदगी ते मउत नीकि मनती  हइँ रामदेई।जउनु कोई द्याखइ आवति हइ वहेति  कहती  हइँ,"बहिनी  अब हम बचब  ना।गाहे-बगाहे टेमु  निकारि  का देखि लीन  करउ हमका।बिनय  केरि बप्पा  बिचरऊ का-का  करइँ।हमार जिउ डागडर बाबू  मइहाँ धरा हइ।हमका लागति  हइ कि जउने दिन  उनका देखि ल्याब  वहे  दिन परान  निकरि जइहइँ।"
        जो  आवइ वहइ धीरजु बँधावइ लेकिन रामदेई जीवन  केरि आस छोड़ि दिहिनि रहइँ।जबु उनका पता  लाग  कि उनके फेफड़न केरि टीबी  हइ उइ दिन तउ उइ अउरु टूटि  गईं।
          उनकी या इच्छा रहइ कि बिनय का डागडर केरे रूप माँ देखि लेंय।सबते हाथ जोरि-जोरि कहइँ,"तनी  हमरे  डागडर बाबू का देखाइ देतिउ।"याक दिन जब  परसादी केरे आगे हाथ जोरिनि  तउ दुनहू  जनेन  केरी आँखी भरि आईं।डागडर बाबू केरि महतारी -बाप  सालु भितरइ मरिगे तउ सबइ उइ अबोध कइहाँ नासी  कहइ लागि।सबइ ऊका देखि -देखि मुँह बिचकावइँ नेकिल इनका जू  नाई मानिसि।पालि-पोसि  का बड़ा  किहिनि।जेवर,जरिया बेंचि कइ पढ़ाइनि लिखाइनि।                     समउ बदला तउ लरिका क्यार नाउ डागडरी माँ आइगा।
      परसादी ते ज़्यादा रामदेई बिनय खातिर जू देती रहइँ।नान्हे पर जब खेलावइँ तउ यहइ गाववइँ,
"कउनिउ चिरिया न होई बेमार।बेटवा हमार जब डागडर बाबू बनिहइइँ।गोरि-गोरि दुलहिन बइठी घुँघटा पसारि,देखनहरी जब कोठरी माँ जइहइँ।
 बाहेर जबु जाई तउ पउँवा सँभारि,गुइयाँ पउवाँ सँभारि।
बइठी न कबहूँ वा टाँगइ पसारि गुइयाँ टाँगइ पसारि।
मिसरी सी बानी मइहाँ हमका गोहराई, मइहा हउ मोरी कहाँ मइया हमारि।"
          जब बिनय बाबू डागडर बनिगे तउ उनके तिर टेमुइ नइ रहइ कि गाँव आवइँ।छच्छा  महिना बीति जाँय नेकिल उनकी सइतेन न बनइ।यहिते परसादी का कुछु नाइ लेकिन रामदेई कइहाँ बहुतु माखु लागति रहइ।
         राम देई केरि उमिर तीस होई या साल दुइ साल ज़्यादा लेकिन उइ लगती साठि तेनी तनिकउ कम नाई रहइँ।बिनय  केरे कहे ते डॉट क्यार इलाजु चला तउ तनिकु झुरझुरी उनकी द्याँह मा ज़रूर आई।मनसेधऊ बिचारे याक बकरी पालिनि कि उनकी मेहरारू दूधु पी।नेकिल उइका याक दिन भेड़हुना उठाइ लइगा।दुइ याक दिन  रोउना पिटना परा फिरि सबु मामिला ठंढा परि गवा।
         परसादी फिरि याक लागति बकरी कहूँ तेनी अधिया पर हाँकि लाए।भवा का कि वहउ बकरी याक दिन भेड़हा उठाइ लइगा।अबकी परसादी कइहाँ कुछु सुबहा लाग कि ईमा कुछु दालि मइहाँ काला ज़रूर  हइ।"उइ भोरु होतइ मँगरे कोरी केरे  द्वारे पर पहुँचिगे कि," चौधरी तनी देवतन ते पुछतिउ कि हमारि बकरी को लइगा है।"
         देवता बिना खाए पिए कुछु बतावति नाई हइँ।ईकी खातिर मउजूदा परधान तेनी कामे के बदले दुइसइ रुपइया परसादी लइ आए।सवा सउ रुपयक पउवा भरि गोसु औरु पचास रुपयक देसी दारू मँगाई गइ।खाइ पी कइ  मँगरे डकरे तउ धरती हालि गइ। जब देउता आए तउ उइ कबूलिनि कि ऊका ननकऊ कोरी अउरु  लखन बाँभन मारि का खाइ लिहिनि हइँ।
          परसादी कइहाँ देसी दारू याक सर्त पर मिली रहइ कि देवता कबहूँ बहादुर क्यार नाउ न कबुलिहइँ।पंच हामी भरिनि तब जाइ कइहाँ बहादुर गोहूँ केरी डेहरिया तेनी याक बोतल निकासि लाएरहइँ।
            बात या रहइ कि बहादुर पहिलि फूल वाली दारू के बदे बदनाम रहइँ ।लप्पु भरि हाथे माँ लइ कइ जब अगिनि का चढ़ावइँ तउ अगिनि देई छाच्छात परगट होइकइ गरहन कइ लेती रहइँ। पियक्कड़न केरि अँजुरी भरि लार बहि निकरति रहइ।जबसे नवा दरोगा आवा रहइ बहादनर केरे साथइ गाँव केरी अउरिउ भट्ठिनि केरि आगि बुताइ गइ रहइ।नेकिल सौखीनन खातिर बुझानि आगिउ धधकि उठति रहइ। 
         परसादी कइहाँ पुरानि  परधान थान्हे लइकइ पहुँचि गे।पहिले तउ नवा  दरोगावा परसादी केरि बिटिया बहिनि न्योतिसि तब परधान केरी वार नज़र डारिसि ।कुरसी घुमाइ क ब्वाला," अरे अवधेस सिंघ तनी लगदा लावउ।ईका सारेक तनी पिछुवारा स्याँकउ।"परधान तउ भित्तर तक  काँपिगे ।'कहाँ राम क्यार ब्याव औरु कहाँ जुम्मन केरि सगाई।'उइ दरोगा केरी गारी बियाहे केरी गारी मानि कइहाँ भगवान संकर ताईं सब जहुरु पीगे औरु थोरी देरि बादि हिम्मत बाँधि कइहाँ बोले,"साहेब इउ ग़रीबु वइसइ मरा परा हइ अउ आपउ .....?"यहिके बादि उइ चुप्पी साधिगे।बड़ा दरोगा तनिकु पसीजा तउ ब्वाला,"हाँ ,बताओ परधान जी ,कैसे आना हुआ?आप तो ईद के चाँद हो गए हैं।बताइए क्या सेवा करूँ आपकी भी ?"परधान जी समझिगे कि अब इउ हमहुँक सेंकी।उनकी साँस माँ साँस आवइ केरि बात  दूरि वा उलटी चलइ लागि।दरोगा भाँपिगा।घर ते चाय आई।परधानउक कहिसि लेकिन उइ मना कइ दीन्हिनि।दरोगा टाँग पर टाँग धइकइ चाय पीसि।ईके बादि उनते घरपरवार केरि हाल चाल पूछिसि तब जाइ का परधान केरे जू मा जू  लउटा।उलटी साँस सीधी भइ तउ हिम्मत बाँधि कइहाँ बोले, "साहेब ईकी बकरी गाँवइ केरि ननकऊ कोरी बल्द झरेखे औरु लखन बाँभन बल्द रघुनंदन काल्हि राति कइहाँ मारि का खाइगे हैं।  दरोगा गरजा,"तुमका कइसे पता कि वहे इउ कांडु किहिनि हइँ।परधान यार  ई तनकी गांडू गदर बातइ हमते न झारा करउ।अब तउ तुम  परधान तउ हउ नाई जउ तुमार सिक्का चली।ज़्यादा आगि न मूतउ।तनिक सांति धरउ नाइ तउ तुमरउ पिछुवारु कउनेउ दिन ऊँच होइ जाई।अब तुमारि सरकारउ हइ नाहीं कि जौनु चहिहउ ऊपर तेनी करुवाइ लइहउ।" परधानजू फिरि ते अपनि चाल उलटी परति देखिनि तउ तुरतइअढ़ाई टंगी तिपाई परि ते उठिगे अउरु बाहेर निकरिगे। घंटन भरी दुपहरिया माँ अइसी-वइसी घूमति रहे।मउका ताड़ि कइहाँ बहुतु हाथ-पाँव जोरिनि तब जाइका पाँच सउ रुपया औरु याक बोतल पहिल फूल वाली देसी दारू पर रपट लिखि लीनि गइ।
       जब थान्हा-पुलिस सुरू होइगा तउ  रामदेई केरि खाँसी केरि चिंता पाछे परि  गइ ।अब उनके मुँहिते खूनउ गिरइ लाग।डॉट केरि दवा आसा केरे जिम्मे रहइ।वा दवा देइ के पहिले पचास रुपया धराइ लेति रहइ।ईते जब-जब पइसा नाइ भे तब-तब वा दवा लउटाइ लइगइ।परसादी जानति रहँइ कि जब या  घूस दइ कइ भर्ती भइहइ तउ कुछु लेबइ करी।यही तेनी  ई उइकी कोई तेने सिकाइत नाइ  किहिनि।ईते टीबी बिगरति चली गइ।
            परसादी अपने भतीज तिर गे।ऊअब बड़ा डागडरु हुइगा  रहइ।ऊके घर माँ घूसि तउ गे पर बहुरिया बाहेर निकारि दिहिसि।बोली ,"तमीज़ नहीं है।जब देखो मुँह उठा के चले आते हैं।जैसे इनके बाप का कर्ज़ खाया हो।अस्पताल जाओ।सीधे  यहाँ क्यों घुस आते हो?"रामदेई केरी द्याँह मइहाँ पहिलेन ते खूनु नई रहइ जौनु रहा-सहा रहबउ कीन वहउ सूखिगा।
         पररसादिउ कइहाँ लाग कि  कउनउ उनकी छाती मइहाँ बरछी घुसेरि दिहिसि हइ।नेकिल उनके पाँव अस्पताल केरी वारइ बढ़े काहेति भतीज पर उनका     भर् वासा अबहूँ नई टूट रहइ। रास्ते  भर उइ यहइ स्वाँचति गे कि  अपने भतीज कइहाँ उइ कहाँ - कहाँ नई लइगे। बड़े डागडर केरे पाँव पर  कइसे  परे ररहइँ तब ईकी जान बची रहइ। राम देई बिनय  का पढ़ावे के बदे मँजूरी किहिनि रहइँ।जान ते पियारि आपनि हँसुली बेंचि दिहिन रहइँ। 
            अस्पताल पहुँचि तउ गे  पर  बाहेर बइठाइ दीनि गे । परसादी कइहाँ लाग कि  अच्छा हइ जउ उनका भतीजु भाई भतीजु बाद तेनी मुक्त हइ। नेकिल उन का  इउ बिसवासु तब चूर-चूर होइगा जबु भतीजु दोसरे दरवाज़े ते  लंचु करइ चला गा। 
          जाड़े क्यार महिना रहइ।  परसादी अउर राम देई पथरे केरी बेंच पर  बइठे -बइठे सेराइगे । राह द्याखति-द्याखति आँखी पथराइ गईं। नेकिल डागडर बाबू नाई आए तउ नाई आए। बाकी सगरे मरीज़ गारी देति वापस चले गे । पर    तउ परसादी अउर न  ही राम देई कुछु अत्ति-सत्ति बोले। गारी तउ दूरि मुँह ते  उफ तक न  निकारिनि। अस्पतालु बंद होइगा तउ चपरासी इनहुक बाहेर  कइके मेन  गेटु बंद कइ दिहिसि। 
              राम देई गेट से तनकुइ आगे  बढ़ीं कि  हँफनी सुरू  होइ गइ। साथइ खाँसी सुरू हो गइ तउ तारुइ न  टूट। हाथे का सहारा लइके भुइँ मा  बैठि गईं राम  देई। लप्पु भरु खूनु बल्ल  ते  कुरइ गा। जाफ आइ गइ।यू नज़ारा देखि कइ परसादी केरि   अक्किलि गुम्म  कि  का कीन  जाय। ठउरइ नलु   रहइ तउ दौरि कइ लोटिया भरि पानी ढारि लाए। फटाफट छींटा मारिनि । पीठि सोहराइन कि कउनिउ तना होसु  आवइ।होसु न आवा तउ दौरि गे भतीजे तिर बंगला  पर  पहुँचि तउ गे  मुला  हिम्मति न  परइ कि बेल  बजाइ देइँ।काँपति हाथे ते अँगुरी धरिन तउ तनिक  द्यार  होइ गइ।लुंगी  पहिरेे बड़ी -बड़ी आँखी निकारे    डागडर  बिनय  राम बाहेर       नि करे ।अपने चाचा पर फाटि  परे ,"काका  तुमहूँ साइति  साधे रहति   हउ।सबेरे   अउतिउ तउ कउनु आसमानु फाटि  परति ।आजु सीएमओ साहेब  आए रहइँ।अबहें गे हइँ।"
‌      परसादी  अगरस्वाँच माँ परि गे कि कहउ बिचारे 
 का कोई दोसु नई लगावा।घरइ न आइति  तउ पापु  लागति । अपनेभतीज पर अइसइ नाजु  नाई हइ उनका।बाबा  साहेब का आदि  किहिनि   आजु उनहेन केरी  बदउलति  उनका भतीजु डागडरु  हइ। बड़ी हिम्मत   जुटाइ का बोले,"भइया   का तुमरी  काकी  का लइ आई?"बसि  अतनी  बात  पर बिनय  उखरि गे,"काल्हि   लायेउ।आजु अबहें हमरे सारि -ससुर  आइ रहे  हइँ।"
         अब का कर इँ परसादी ?बिनय केरे  आगे हाथ जोरि   के  ठाढ़ि  भे अउरु बोले,"बेटवा  तनी हुवइँ चलि   कइ देखि  लेतिउ।"अब तक परसादिउ केरि हिम्मत उनका साथु छोड़ि दिहिसि  रहइ।परसादी रामदेई तिर पहुँचे  तउ उनके  मुँह ते  यातउ खूनु आवति देखिनि या "तनी  कोई पानी पिआइ दे तिउ।"क्यार  अधफूटा सुर।
            बड़ी द्यार माँ च्वारन तना बिनय आए अउरु पूछिनि,"काकी का तकलीफ़ हइ।" तउ रामदेई बोलीं ,"बेटवा  तकलीफ़ कउनिउ नाई हइ।तुमरेन मइहाँ परान अटके  रहइँ।हम तुमका  डागदर केरे  भ्यास माँ  द्याखा चहिति  रहइ।"
            बिनय बोले  ,"अम्मा  का फिरि घरइ जाई?"
रामदेई बोलीं,"हाँ बेटवा!तनी  आलउ गरे  माँ डारे  आयेउ।ठाकुर-बाँभन  तउ बहुति डागदर द्याखा हइ     नेकिल  अपनी जाति क्यार  बचवा  कउनउ नाहीं  देखे हन।तुम तउ अपनेन  पूत आव।तुमका वहि  भ्यास माँ  द्याखब तब जिउ जुड़ाई।"
        बिनय बोले  ,"माई!हइँ  तउ बहुति डागडर अपनी जाति- बिरादरी केरि लेकिन सारि जाति बदले  घूमति हइँ।खैर!उनते   हमका का मतलबु।अब हम तनिक भेसु बदलिु आई।"
           बिनय बेलउ नाई बजाइन कि दरवाज़ा खुलिगा।तनिक द्यार का होइगइ कि सुनंंदा आसमानुइ खोपड़ी पर धइ लिहिसि रहइ।लेकिन उइ महतारी केरे  मरे  के बादि अगर कोई कइहाँ अम्मा कहिनि या जानिनि तउ उइ रामदेई रहइँ।ईते सुनंदा  केरि क्रोधउ केरि उफनति नदी  पार कइके राम देई तिर  पहुँचिगे रहइँ।
            जब हुवाँ पहँचे तउ का द्याखति  हइँ कि उनके काका 'चाची अम्मा' क्यार सिरु अपनी दहिनी जाँघ पर धरे थपकी देति रहइँ।जबतक  डागडर  बिनय लउटइँ रामदेई क इहाँ याक  जाफ अउरि आइ गइ रहइ।उइ लउटे तउ सफ़ेद कोटु  औरु गरे माँ आला डारे रहइँ।परसादी देखतइ हाँक  दिहिनि ,"जे  बिनय की  अम्मा डागडर साहेब आइगे।"यू   सुनतइ उइ अइसे उठि बइठीं जइसे उनका कोई बेमारी -अजारी कबहूँ रहबइ न करइ।
         देखतइ खन मुँह पर आँचरु डारि  लिहिनि  कि या छूति केरि बेमारी उनके करेजेक  टुकड़ा  कइहाँ न लागि  जाइ।बइठइ क्यार  इसारा किहिनि डागडर बाबू भुइ माँ बइठिगे।रामदेई सिर  पर हाथु फेरिनि।खूब असीसिनि।" ईके बादि 'दूधन नहाउ पूतन  फरउ' बोलीं  अउर माटी  के ल्वाँदा तना लोढ़कि गईं।
डागडर बिनय महतारी केरी छाती पर दूनउ हाथन केरी हथेली तर ऊपर धइके धौंकिनि तउ कुछु हरकत भइ लेकिन उनके मुँह ते बसि  यू  सुनान  कि,"तनी कोई पानी पियाइ देतिउ।" ईके बादि साँस न लउटी तउ न लउटी।
परसादी दउरि क नल पर गे अउर पानी ढारि लाए।खूब गोहराइनि ," बिनय की अम्मा उठउ पानी पियउ!" लेकिन उइ हुवाँ कहाँ  रहइँ जउ जवाबु देतीं।रामदेई केरि असली प्यास  तउ डागडरबाबू का देखतइ बुझाइ गइ रहइ।
#####################################